Historia działalności i powstania organizacji uczelnianej Związku Nauczycielstwa Polskiego i jej rozwój są nierozerwalnie związane z powojennymi dziejami i rozwojem Akademii Górniczo-Hutniczej. Korzenie działalności związkowej w AGH sięgają czasu okupacji hitlerowskiej i tajnego nauczania. Z inicjatywy profesora Walerego Goetla, który w dniu wybuchu II wojny światowej 1 września 1939 r. przejął funkcję rektora Akademii Górniczej (i pełnił ją w podziemiu przez cały okres okupacji, a także po zakończeniu wojny) oraz ocaleni i pozostali przy życiu po powrocie z hitlerowskich obozów koncentracyjnych Sachsenhausen i Dahau profesorowie, oraz inni pracownicy naukowi, podjęli mimo trwającej okupacji i prześladowań działalność konspiracyjną. Z kolei zorganizowana oficjalnie wbrew licznym trudnościom okupacyjnym średnia Szkoła Górniczo-Hutniczo-Miernicza, w Krakowie na Krzemionkach, stanowiła równocześnie miejsce tajnych studiów Akademii Górniczej, obok prowadzonego również tajnego nauczania w prywatnych mieszkaniach profesorów i pracowników Akademii Górniczej. W murach tej specyficznej szkoły przez cały czas okupacji panował wobec okupacyjnej rzeczywistości patriotyczny duch oporu, który przejawiał się we wszystkich postaciach, jakie zaistniały wówczas w społeczeństwie polskim – a więc: krążyła podziemna prasa, funkcjonowały aparaty radiowe, przechowywana była broń i fabrykowano części broni oraz środki wybuchowe dla polskiej partyzantki.
Wynikiem całokształtu działalności zorganizowanej na Krzemionkach Szkoły Górniczo-Hutniczo-Mierniczej, łącznie z tajnym nauczaniem – było wykształcenie w okresie okupacji ponad 400 ukończonych techników, podkształcenie dalszych kilkuset techników, z których część po wojnie natychmiast poszła do pracy w odradzającym się przemyśle górniczym i hutniczym, część przyjęta została na dalsze studia w Akademii Górniczej, reaktywowanej w lutym 1945 roku
Powstanie organizacji związkowej w Akademii Górniczej jest związane z 1945 rokiem. Uczelnia już w lutym 1945 roku rozpoczęła swoją działalność, a główną troską kierownictwa Uczelni i ówczesnego rektora profesora Walerego Goetla oraz nielicznego grona pracowników, było zapewnienie od pierwszych dni okresu powojennego odpowiednich warunków socjalno-bytowych (głównie żywności, mieszkań itp.) swoim pracownikom, którzy wówczas nie pobierali jeszcze żadnych pensji za pracę, a jedynie nieregularne zapomogi pieniężne.
W pierwszych tygodniach po uwolnieniu Krakowa spod okupacji hitlerowskiej przejawiały się różne inicjatywy samopomocowe jak na przykład: wypiek chleba, zaopatrzenie w mięso, wędliny i inne produkty dla pracowników Uczelni.
Próba czasu, mimo powodzenia ekonomicznego, wykazywała małą efektywność podejmowanych inicjatyw samopomocowych. Zaczęto zatem szukać takiej organizacji, w strukturach Uczelni której można by powierzyć organizowanie życia pracowników Akademii Górniczej. Wybór padł na Związek Nauczycielstwa Polskiego, który pod taką nazwą funkcjonował w kraju od 1930 roku. Utworzono pod koniec 1945 roku ognisko organizacyjne ZNP, którego przewodnictwo objął profesor Jan Cząstka. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że ognisko ZNP w Akademii Górniczej pod koniec 1945 roku liczyło około 450 członków i należało do niego całe kierownictwo Uczelni wraz z jej rektorem profesorem Walerym Goetlem.
W początkowym okresie działalności ogniska ZNP zorganizowano uczelnianą spółdzielnię o nazwie „Górnik”, której celem było głównie zaopatrywanie pracowników w różne produkty żywnościowe i odzieżowe.
W 1949 roku powstała na terenie Uczelni z inicjatywy ZNP pierwsza Stołówka Pracownicza, założono Kasę Zapomogowo-Pożyczkową, początkowo wspólną dla Akademii Górniczej (AG), Wydziałów Politechnicznych AG i Wyższej Szkoły Ekonomicznej – w 1953/54 wyodrębnioną w samodzielną jednostkę Akademii Górniczej.
Przystąpiono do organizania kolonii dla dzieci pracowników i rozwijania działalności kulturalnej, czego wyrazem było między innymi powstanie w roku akademickim 1956/57 Klubu Pracowniczego wraz z Biblioteką – przewodniczył wówczas ZNP kol. Stanisław Koperski.
Do 1957 roku prace ogniska ZNP w AGH opierały się na działalności wydziałowych grup związkowych, a każdą grupę związkową reprezentował wybrany „mąż zaufania”. Podkreślić należy, że to pierwsze po wojnie 10-lecie działalności Związku (do października 1956 roku) było niezmiernie trudnym okresem, nie tylko zresztą dla ZNP. Związek i jego działacze poddawani byli presji administracyjnej i politycznej. Ograniczano swobodę wyrażania poglądów i podejmowania samodzielnych decyzji. Dlatego AGH-owska organizacja związkowa koncentrowała się przede wszystkim na pomocy w zaspakajaniu elementarnych potrzeb pracowników Uczelni.
Okres po październiku 1956 roku, wspominają związkowcy jako pewnego rodzaju ruch odnowy. Nastąpiło wówczas częściowe usamodzielnienie się ruchu związkowego oraz jego znaczne odpolitycznienie, a nawet pojawiły się elementy krytyczne względem rozwiązań ustawowych dotyczących szkolnictwa wyższego.
W tym okresie zaczęła się rozwijać znaczna rozbudowa i rozwój naukowo-dydaktyczny Uczelni, zaczynają powstawać nowe wydziały i wzrost kadrowy. Powstanie nowych wydziałów wpłynęło na zmianę związkowej struktury organizacyjnej i ukształtowanie się Rady Zakładowej ZNP w nowym schemacie organizacyjnym. Na wydziałach powstały Rady Oddziałowe ZNP, które przejęły część zadań związkowych należących do Rady Zakładowej, a ponadto powoływano szereg komisji branżowych, które zajmowały się poszczególnymi wycinkami działalności związkowej, jak np. komisja: zatrudnienia i kadr, zdrowia i bhp, dydaktyczno-naukowa, mieszkaniowa, socjalna, wczasów, wypoczynku i kolonii, kultury, organizacyjna. Chodziło głównie o to, aby do pracy i działalności związkowej włączyć w miarę możliwości jak najszerszy aktyw związkowy i wszystkich chętnych związkowców.(...)
Fragment z publikacji R. Staszewski, D. Sala, A. Ryś - 70-lecie Związku Nauczycielstwa Polskiego w Akademii Górniczo - Hutniczej w Krakowie 1945-2015, Alnus, Kraków 2015
| Lp. | Imię i nazwisko | Kadencja |
|---|---|---|
| 1 | Dariusz Sala | 2011–2029 |
| 2 | Roman Staszewski | 1990–2011 |
| 3 | Stanisław Koperski | 1988–1990 |
| 4 | Zdzisław Śmietański | 1986–1988 |
| 5 | Franciszek Bierski | 1985–1986 |
| 6 | Stanisław Koperski | 1983–1985 |
| 7 | Marek Lemberger | 1981–1983 |
| 8 | Jerzy Frydrych | 1980–1981 |
| 9 | Antoni Łopata | 1976–1980 |
| 10 | Jerzy Niewodniczański | 1973–1976 |
| 11 | Władysław Pilch | 1972–1973 |
| 12 | Marian Kruciński | 1969–1972 |
| 13 | Bogdan Ney | 1968–1969 |
| 14 | Józef Siembab | 1967–1968 |
| 15 | Kazimierz Mamro | 1966–1967 |
| 16 | Henryk Filcek | 1961–1966 |
| 17 | Stanisław Koperski | 1956–1961 |
| 18 | Jan Musiałek | 1955–1956 |
| 19 | Włodzimierz Wrona | 1954–1955 |
| 20 | Tadeusz Skawina | 1953–1954 |
| 21 | Hubert Gruszczyk | 1952–1953 |
| 22 | Mieczysław Damasiewicz | 1951–1952 |
| 23 | Józef Kalisz | 1950–1951 |
| 24 | Ludger Szklarski | 1948–1950 |
| 25 | Stanisław Zygmuntowicz | 1947–1948 |
| 26 | Jan Józef Cząstka | 1945–1947 |